Shpjegim i plotë i bursës sa paga minimale

Bursa “sa paga minimale”: Kush e përfiton, cilat janë kushtet dhe çfarë duhet të dinë studentët para aplikimit?

Bursa “sa paga minimale” është një mbështetje financiare që jepet nga shteti për studentë shqiptarë që pranohen në institucionet publike të arsimit të lartë dhe që plotësojnë kriteret e përcaktuara në VKM nr. 386, datë 1.6.2022, të ndryshuar. Kjo bursë lidhet kryesisht me studentët e shkëlqyer dhe me ata që ndjekin programe studimi të konsideruara prioritet kombëtar. Përfituesit përjashtohen edhe nga pagesa e tarifës vjetore të shkollimit.

Sa është bursa?

Sipas VKM-së, studentët përfitues financohen “në nivelin e pagës minimale në shkallë vendi”, për çdo muaj gjatë kohëzgjatjes së vitit akademik, pasi institucioni publik i arsimit të lartë konfirmon frekuentimin e programit përkatës.

Aktualisht, duke filluar nga 1 janari 2026, paga minimale mujore në Shqipëri është 50,000 lekë. Kjo do të thotë se, nëse bursa llogaritet me nivelin aktual të pagës minimale, vlera maksimale mujore është 50,000 lekë.

Megjithatë, për studentët që përfitojnë bursën sepse ndjekin një program prioritar, vlera pas vitit të parë varet nga rezultatet dhe mesatarja e tyre.

Kush mund ta përfitojë bursën?

VKM-ja parashikon tre kategori kryesore studentësh që mund të përfitojnë mbështetje financiare:

1. Studentët ekselentë

Këtu përfshihen studentët që kanë përfunduar arsimin e mesëm të lartë me mesatare 10.00 dhe që në secilin prej provimeve të Maturës Shtetërore janë vlerësuar me notë jo më pak se 9.5 deri në 10.00.

Për të vazhduar përfitimin e bursës gjatë studimeve, këta studentë duhet të ruajnë mesataren jo më pak se 9.5 gjatë gjithë kohëzgjatjes së studimeve.

2. Fituesit e olimpiadave ndërkombëtare

Bursën mund ta përfitojnë edhe studentët që kanë fituar një nga tre çmimet e para në olimpiada ndërkombëtare të arsimit parauniversitar, me më shumë se 15 vende pjesëmarrëse. Në këtë rast, studenti duhet të pranohet në një program studimi që lidhet me lëndën ose disiplinën ku ka fituar çmimin.

Edhe për këtë kategori, për të vijuar financimin gjatë studimeve kërkohet ruajtja e mesatares jo më pak se 9.5.

3. Studentët që zgjedhin programe prioritare kombëtare

Kategoria më e rëndësishme për shumicën e maturantëve janë studentët që zgjedhin të studiojnë në programe të cilësuara prioritet kombëtar. Këto programe përcaktohen çdo vit akademik nga një komision pranë Ministrisë së Arsimit.

Për vitin e parë të studimeve, studenti që ndjek një program prioritar përfiton bursë në masën e pagës minimale mujore. Pas vitit të parë, bursa varet nga mesatarja vjetore:

Për llogaritjen e mesatares vjetore, studenti duhet të ketë shlyer të gjitha detyrimet akademike të vitit përkatës, pra të mos ketë ngelur në asnjë lëndë.

Çfarë duhet të studiosh për të përfituar bursën si program prioritar?

Sipas shtojcës nr. 1 të VKM-së, të ndryshuar me VKM nr. 448, datë 3.7.2024, fushat e studimit që përbëjnë prioritet kombëtar janë:

Është e rëndësishme të kuptohet se jo çdo program brenda një universiteti përfiton automatikisht. Çdo vit, komisioni përcakton programet konkrete prioritare dhe kuotat e financimit për çdo universitet publik, përpara fillimit të procesit të pranimit. Nëse numri i aplikantëve është më i madh se kuotat e miratuara, përzgjedhja bëhet nga universitetet publike në bazë të renditjes sipas mesatares së pranimit.

Kushtet kryesore që duhet të plotësojë studenti

Për të përfituar bursën, studenti duhet të jetë shtetas shqiptar, të jetë pranuar në një institucion publik të arsimit të lartë, të mos jetë njëkohësisht përfitues i një financimi tjetër nga shteti shqiptar dhe të përfitojë financimin vetëm për programin e parë të studimit.

Gjithashtu, studenti duhet të nënshkruajë një marrëveshje me institucionin e arsimit të lartë dhe ministrinë përgjegjëse për arsimin. Kjo marrëveshje është shumë e rëndësishme, sepse përcakton jo vetëm përfitimin e bursës, por edhe detyrimet që studenti merr përsipër.

Detyrimi për të punuar pas diplomimit

Një nga kushtet më të rëndësishme është detyrimi për të punuar në profesionin për të cilin studenti ka përfituar financimin. Sipas VKM-së, studenti duhet të punojë në sektorin shtetëror për jo më pak se 3 vite, nga momenti kur i lind e drejta për të punuar sipas legjislacionit në fuqi. Ky detyrim vlen edhe në rastet kur financimi ndërpritet për shkak të mosruajtjes së mesatares gjatë studimeve.

Brenda 30 ditëve pas diplomimit, deri në përmbushjen e detyrimit për punësim, përfituesit duhet të aplikojnë për çdo pozicion të lirë pune në institucionet e administratës buxhetore shtetërore dhe institucionet e pavarura publike. Nëse studenti nuk punësohet deri në 6 vite kalendarike nga dita kur i lind e drejta për punësim, ai konsiderohet se i ka përmbushur detyrimet sipas vendimit.

Çfarë ndodh me diplomën?

VKM-ja parashikon që studenti përfitues duhet të kalojë zyrtarisht diplomën ose diplomat origjinale përkatëse nga universiteti publik ku ka përfunduar studimet tek institucioni ose subjekti juridik ku punësohet, deri në shlyerjen e detyrimeve sipas marrëveshjes.

Praktikisht, kjo do të thotë se studenti duhet ta marrë shumë seriozisht kontratën e bursës, sepse përfitimi financiar lidhet me një detyrim konkret pas përfundimit të studimeve.

Kur duhet kthyer bursa?

Studenti ka detyrimin të kthejë shumën e financimit të përfituar në disa raste, për shembull nëse përjashtohet nga universiteti publik, ndërpret studimet pa miratimin e universitetit dhe ministrisë, ose nuk i përfundon studimet brenda një viti pas përfundimit të kohëzgjatjes normale të programit. Përjashtime mund të ketë në raste sëmundjeje, fatkeqësish familjare ose raste të parashikuara nga institucioni i arsimit të lartë në marrëveshjen përkatëse.

Nëse studenti nuk realizon detyrimet e programit ose i ndërpret ato sipas kushteve të përcaktuara, shuma e përfituar duhet t’i kthehet ministrisë përgjegjëse për arsimin brenda 6 muajve nga dita e njoftimit. Në rast moskthimi ose refuzimi, ndiqen procedurat ligjore.